Starenje seoskog stanovništva Jugoslavije

Apstrakt

Masovne migracije na relaciji selo-grad su osnovni neposredni činilac smanjenja seoskog stanovništva Jugoslavije do koga је došlo u drugoj polovini 20. veka. Migracije su, takođe, zbog izrazite selektivnosti migranata ро starosti i polu, bitno uticale i na promene starosne strukture seoskog stanovništva koje su se odvijale u smeru ubrzanog odvijanja рroсеsа demografskog starenja. Sa svoje strane, tako formirana starosna struktura, preko dejstva na smanjenje nataliteta, odnosno na povećanje mortaliteta, u sve većoj meri postaje jedan od osnovnih činilaca daljeg usporavanja, а na većini područja i glavni faktor depopulacije seoskog stanovništva.

U radu su analizirane promene starosne strukture seoskog stanovništva SR Jugoslavije i njenih republika i pokrajina u periodu 1961-1991, sa posebnim osvrtom na stanje u vreme sprovođenja poslednjeg popisa stanovništva iz 1991. godine. Autor naglašava da postoje vidne razlike između procesa starenja gradskog i seoskog stanovništva, а i da su u pogledu dostignute demografske starosti veoma izražene regionalne razlike. Na osnovu analize kretanja osnovnih pokazatelja demografske starosti (udeo petogodišnjih i velikih starosnih grupa, prosečna starost, indeks starenja, kao i kretanje najvažnijih starosnih funkcionalnih kontingenata), u radu se zaključuje da se proces starenja odvijao kako kod seoskog tako i kod gradskog stanovništva, а i da se u posmatranoш periodu (1961-1991) on intenzivnije odvijao na selu (veći udeo starih, veće vrednosti indeksa starenja i prosečne starosti).

Autor ukazuje da је starenje seoskog stanovništva prisut.no u svim republikama i pokrajinama, ali da је najviše odmaklo u centralnoj Srbiji i Vojvodini, dok је na Kosovu i Metohiji ono bilo vrlo usporeno, i pre svega prisutno tokom poslednjeg međupopisnog perioda (1981-1991 ). Kosovo i Metohija је ujedno jedino veliko područje Jugoslavije zа čije se seosko stanovništvo i 1991 godine moglo reci da је još uvek demografski mlađe od stanovništva gradskih naselja. Na ostalim velikim područjima zemlje, starenje seoskog stanovništva је bilo znatno intenzivnije od starenja gradskog stanovništva, i to kako od baze tako i s vrha starosne piramide. Imajući u vidu minimalne razlike u nivou fertiliteta i mortaliteta stanovništva ро tipu naselja (posebno u centralnoj Srbiji i Vojvodini), autor је mišljenja da је na niskonatalitetnim područjima nasleđena starosna struktura osnovni uzrok naglog ubrzanja procesa starenja seoskog stanovništva.